شمس الدين محمد بن احمد خفرى
15
تعليقه بر الهيات شرح تجريد ( فارسي )
شريك ( از فصل دوم در صفات صانع ) نگاشته شده است . چنان كه اشاره شد ارجمندى حاشيهء حاضر بسيارى را بر آن داشت تا با تحشيه و تعليقهنويسى به نقد و بررسى آراى خفرى طىّ اين حاشيه مبادرت ورزند . برخى از ايشان عبارتند از : ميرداماد ، ملّا شمساى گيلانى ، آقا جمال خوانسارى ، ملّا عبد الرزّاق لاهيجى ، ميرزا محمّد ابراهيم بن محمّد صدر الدين شيرازى ، مولى احمد اردكانى يزدى ، آقا محمّد باقر وحيد بهبهانى ، شيخ حسين تنكابنى . « 1 » اكنون به معرفى و بيان اجمالى مباحث حاشيهء خفرى بر شرح تجريد قوشچى و از اين رهگذر به آشنايى و بررسى برخى از آراى شمس الدين محمّد بن احمد خفرى مىپردازيم . شرح مختصر تعليقهء خفرى مسائلى كه خفرى در تعليقهء خود به آنها پرداخته عبارتند از : إثبات واجب ، قدرت واجب ، علم واجب ، حيات واجب ، ارادهء واجب ، و سمع و بصر واجب ، تكلّم و صدق واجب ، سرمديّت واجب و توحيد واجب . اينك به جهت اهمّيت خاصّى كه بحث وى دربارهء واجب الوجود دارد ، به بررسى و توضيحات بيشترى در اين زمينه مىپردازيم . شايان ذكر است كه چون تعليقهء مذكور شرح بر شرح بر شرح است ، لذا جهت فهم بيانات خفرى لازم دانستيم در ابتدا اقوال خواجه و قوشچى را نقل كرده و سپس آراى خفرى بر اين اقوال را بيان كنيم :
--> ( 1 ) . ر . ك : الذريعة ، ج 6 ، صص 64 - 66 و 116 .